น้ำพุร้อนที่ดูเป็นสีเขียว คือบ่อน้ำพุร้อนที่เมื่อน้ำและแสงมารวมกันแล้ว ทำให้ผิวน้ำดูออกเขียว มีทั้งสีเขียวมรกต เขียวอมฟ้า เขียวอ่อน และเขียวขาว

สรุปคือ สีเขียวไม่ได้บอกชนิดของน้ำพุร้อนชนิดใดชนิดหนึ่งโดยเฉพาะ สีเขียวอ่อนที่เกิดจากธาตุเหล็กที่เป็นกรด สีเขียวอมเหลืองจากองค์ประกอบกำมะถันที่มีไฮโดรเจนซัลไฟด์ การกระเจิงของแสงจากคอลลอยด์กำมะถัน รวมถึงความลึกของอ่างและวัสดุของอ่าง ล้วนซ้อนทับกันจนดูเป็นสีเขียว ดังนั้นจึงไม่อาจตัดสินชนิดน้ำหรือความแรงของน้ำได้จากสีเพียงอย่างเดียว

บทความนี้จะสรุปเหตุผลหลักที่ทำให้น้ำดูเขียว กลไกที่ทำให้สีไม่คงที่ ความต่างระหว่างภาพถ่ายกับของจริง และข้อควรระวังเมื่ออาบน้ำที่มีความระคายเคืองสูง ทั้งนี้ ภาพรวมของกลไกน้ำขุ่นขาวดูได้ที่ เหตุใดน้ำขุ่นสีขาวจึงขาว น้ำที่ดูฟ้าไปจนถึงฟ้าขาวดูได้ที่ ความจริงของน้ำพุร้อนสีฟ้า และน้ำสีน้ำตาลแดงดูได้ที่ เหตุใดน้ำพุร้อนที่มีธาตุเหล็กจึงเป็นสีน้ำตาลแดง ที่นี่จะเน้นเฉพาะภาพลักษณ์ที่ออกเขียวไปจนถึงเขียวอมฟ้าและเขียวอ่อน

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่รับประกันสรรพคุณหรือผลด้านความงามใดๆ น้ำที่เป็นกรดหรือมีกำมะถันแรงอาจทำให้ระคายเคือง และน้ำขุ่นอาจมองไม่เห็นก้นอ่างจึงลื่นได้ หากมีโรคประจำตัวหรือร่างกายไม่พร้อม โปรดอย่าฝืนและปฏิบัติตามคำแนะนำของสถานที่

สีเขียวไม่ได้เกิดจากเหตุผลเดียว

สิ่งสำคัญที่ควรเข้าใจก่อนคือ น้ำที่ดูเขียวไม่ได้เกิดจากเม็ดสีเขียวละลายอยู่ในน้ำ แต่เกิดจากหลายปัจจัยที่ซ้อนกันจนมองเห็นเป็นสีเขียว แม้จะดูเขียวเหมือนกัน กลไกเบื้องหลังก็อาจต่างกันไปในแต่ละบ่อ

ตามคำอธิบายเรื่อง “สีของน้ำพุร้อน” ของสมาคมน้ำพุร้อนญี่ปุ่น น้ำพุร้อนกลุ่มสีเขียวมีได้ตั้งแต่เขียวใส เขียวอมเหลือง ไปจนถึงเขียวอมน้ำตาลที่ขุ่น ปัจจัยสำคัญที่ยกตัวอย่างไว้คือ น้ำพุร้อนธาตุเหล็กที่เป็นกรดซึ่งอาจออกเขียวอ่อนใส และน้ำพุร้อนกำมะถันที่เป็นกลางถึงด่างซึ่งมีไฮโดรเจนซัลไฟด์และอาจออกเขียวอมเหลือง กล่าวคือ ธาตุเหล็กและกำมะถันซึ่งเป็นองค์ประกอบที่เกี่ยวข้องกับสีหรือการตกตะกอนอยู่แล้ว มีส่วนทำให้เกิดภาพของน้ำสีเขียว

นอกจากนี้ยังมีบทบาทของแสงเข้ามาเกี่ยวข้อง คำอธิบายของพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์น้ำพุร้อนเบปปุชี้ว่า เมื่อซิลิกาและคอลลอยด์ของกำมะถันในน้ำกระจายแสง จะเกิดการกระเจิงที่เลือกกระจายแสงสีน้ำเงินซึ่งมีความยาวคลื่นสั้นกว่า ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า Rayleigh scattering และเป็นกลไกหลักที่ทำให้น้ำดูเป็นสีน้ำเงิน เมื่อการกระเจิงแบบเดียวกันนี้ซ้อนกับน้ำที่มีสีอ่อนอยู่แล้วหรือมีโทนเหลือง จะทำให้สีฟ้ากับสีเหลืองผสมกันจนดูออกเขียวอมฟ้าหรือมรกตได้ สีเขียวจึงมักเกิดจากผลรวมของสีจากองค์ประกอบในน้ำและการกระเจิงของแสง

ปัจจัยหลักที่ทำให้น้ำดูเขียว

เมื่อสรุปปัจจัยที่ทำให้น้ำดูเขียว เขียวอมฟ้า หรือเขียวอมเหลือง จะได้ดังนี้ ทั้งนี้เป็นเพียงแนวโน้ม เพราะของจริงมักมีหลายปัจจัยซ้อนกัน

เรื่องสาหร่ายต้องอธิบายเพิ่ม คำอธิบายของพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์น้ำพุร้อนเบปปุระบุว่า ทางน้ำหรือสระของน้ำพุร้อนอาจดูเป็นสีเขียวหรือสีม่วงได้ แต่หลายครั้งเกิดจากสาหร่าย นี่ไม่ใช่สีที่มาจากองค์ประกอบของน้ำพุร้อนเอง แต่เป็นสีของพื้นที่ธรรมชาติหรือทัศนียภาพของแหล่งน้ำ จึงต้องแยกจากสีของน้ำในอ่างอาบ

ทำไมสีจึงไม่คงที่

น้ำที่ดูเขียวมักเปลี่ยนไปได้ทั้งในแต่ละครั้งที่ไปและแม้แต่ในวันเดียวกัน สาเหตุหลักมีสองข้อ

ข้อแรก คือองค์ประกอบหรือคอลลอยด์ที่เป็นต้นกำเนิดของสีเปลี่ยนไปตามเวลา น้ำที่เพิ่งผุดขึ้นใหม่กับน้ำที่สัมผัสอากาศไปสักพักแล้วจะมีขนาดอนุภาคและระดับการออกซิเดชันต่างกัน บริเวณใกล้ปากน้ำกับส่วนลึกของอ่างก็อาจมีโทนสีต่างกันได้ น้ำที่มีธาตุเหล็กเมื่อสัมผัสอากาศและเกิดออกซิเดชันมากขึ้น ก็อาจเปลี่ยนไปทางน้ำตาลแดง ทำให้สีเขียวไม่ได้คงอยู่เสมอ

ข้อที่สอง คือสภาพแสงมีผลมาก การกระเจิงแบบ Rayleigh ที่ทำให้สีออกฟ้าจะไวต่อปริมาณและทิศทางของแสงมาก ในที่กลางแจ้งที่แดดดี สีเขียวอมฟ้าจะเด่น แต่ในวันที่มีเมฆหรือในร่มอาจดูอ่อนลงหรือแทบไม่รู้สึกว่าเขียว ความแตกต่างระหว่างกลางวันกับช่วงเย็นก็เกิดจากเหตุผลนี้ สีเขียวจึงเปลี่ยนความรู้สึกได้ง่ายเมื่อเงื่อนไขของสีฟ้าหรือสีเหลืองเปลี่ยนไป

ภาพถ่ายกับของจริงอาจไม่ตรงกัน

น้ำพุร้อนสีเขียวถ่ายรูปออกมาสวยง่าย และในสื่อท่องเที่ยวก็มักใช้ภาพที่ดูดีที่สุด เช่น วันที่แดดดี ถ่ายในช่วงเวลาที่เหมาะ และมุมที่ขับสีได้มากที่สุด แต่ภาพนั้นไม่ได้แปลว่าจะเหมือนสิ่งที่คุณเห็นในวันที่ไปจริง

สิ่งที่ควรระวังคือ สีเขียวสดของปล่องภูเขาไฟหรือแหล่งน้ำธรรมชาติอาจไม่ใช่สีเดียวกับน้ำในอ่างที่อาบได้ ในแหล่งท่องเที่ยว สีเขียวของสระหรือลำธารที่นำเสนออาจเกิดจากสาหร่ายตามที่กล่าวไปแล้ว อย่าเพิ่งคิดว่าสีในภาพคือสีของน้ำในอ่างโดยตรง การแยกให้ออกว่าคุณกำลังมองอะไร และกำลังจะลงแช่อะไร จะช่วยลดความคาดหวังที่คลาดเคลื่อน

ควรยอมรับไว้ก่อนว่าสีสันที่สดไม่ได้รับประกันเสมอไป และความเข้มของสีไม่ได้หมายถึงความเข้มข้นขององค์ประกอบหรือสรรพคุณเสมอไป การมองสีเขียวว่าเป็นสิ่งที่ขึ้นกับเงื่อนไขจะทำให้เข้าใจได้ถูกต้องกว่า

ข้อควรระวังเมื่ออาบน้ำ

แม้น้ำจะดูเขียว วิธีอาบพื้นฐานก็ไม่ต่างจากน้ำพุร้อนทั่วไป ควรตักน้ำราดตัวก่อนให้ร่างกายปรับตัว ไม่ลงแช่นานทันที และขึ้นจากน้ำก่อนที่จะหน้ามืดหรือร้อนเกินไป เพียงเท่านี้ก็เพียงพอ

อย่างไรก็ตาม องค์ประกอบบางอย่างที่เกี่ยวข้องกับสีเขียวอาจมีความระคายเคืองสูง น้ำที่เป็นกรดแรงอย่างน้ำพุร้อนธาตุเหล็กที่เป็นกรด หรือแหล่งที่มีกำมะถันและไฮโดรเจนซัลไฟด์ อาจทำให้ผิวแสบหรือหน้ามืดได้ง่ายเมื่อแช่นาน หากเป็นน้ำที่ไม่เคยแช่มาก่อน ให้ดูอุณหภูมิและความระคายเคืองก่อน แล้วลองแช่ไม่นานจะปลอดภัยกว่า หากสถานที่แนะนำให้ล้างตัวหลังอาบ ก็ควรปฏิบัติตาม รายละเอียดของน้ำพุร้อนกรดดูได้ที่ น้ำพุร้อนกรดคืออะไร และเรื่องกลิ่นกับสีของกำมะถันดูได้ที่ กลิ่นและสีของน้ำพุร้อนกำมะถัน

น้ำที่ขุ่นหรือมีสีมักมองไม่เห็นก้นอ่างและขั้นบันได อีกทั้งขอบอ่างหรือพื้นอาจมีตะกอนเกาะจนลื่น ควรจับขอบหรือราวและเคลื่อนไหวช้าๆ ในน้ำที่มีกำมะถัน เครื่องประดับเงินอาจดำได้เช่นกัน แม้น้ำสีเขียวจะถ่ายรูปสวย แต่การถ่ายภาพในห้องอาบน้ำมักถูกห้าม และยังเสี่ยงถ่ายติดคนอื่น จึงควรให้ความสำคัญกับกฎของสถานที่มากกว่าความอยากเก็บภาพสีสัน

คำถามที่พบบ่อย

ทำไมน้ำพุร้อนถึงดูเป็นสีเขียว

ไม่ได้มีเหตุผลเดียว น้ำอาจดูเขียวเพราะสีอ่อนจากธาตุเหล็กที่เป็นกรด เขียวอมเหลืองจากกำมะถันที่มีไฮโดรเจนซัลไฟด์ หรือการกระเจิงของแสงสีน้ำเงินจากคอลลอยด์ของกำมะถันและซิลิกา สีเขียวไม่ได้มาจากเม็ดสีเขียวละลายอยู่ในน้ำ แต่เกิดจากหลายปัจจัยที่ซ้อนกัน

สีเขียวเป็นชนิดน้ำพุร้อนพิเศษหรือไม่

“น้ำพุร้อนสีเขียว” เป็นคำที่บอกลักษณะสี ไม่ใช่ชื่อชนิดน้ำพุร้อนอย่างเป็นทางการ แม้จะพบได้บ่อยในน้ำพุร้อนธาตุเหล็กหรือแหล่งที่มีกำมะถันและไฮโดรเจนซัลไฟด์ แต่สีเขียวไม่ได้บอกชนิดน้ำทั้งหมด ให้ดูชื่อชนิดน้ำหรือผลวิเคราะห์น้ำที่ติดประกาศไว้ ภาพรวมของชนิดน้ำพุร้อนดูได้จาก คู่มือชนิดของน้ำพุร้อน

จะเขียวสดเหมือนในรูปไหม

ไม่เสมอไป สีเขียวขึ้นกับปริมาณและทิศทางของแสง รวมถึงเวลาที่น้ำสัมผัสอากาศมาแล้ว ในที่กลางแจ้งและแดดดีจะเห็นเขียวอมฟ้าชัดกว่า ส่วนวันที่มีเมฆหรืออยู่ในร่มจะดูอ่อนลง ภาพท่องเที่ยวมักถ่ายในสภาพที่สวยที่สุด และบางครั้งสีเขียวของปล่องภูเขาไฟหรือทางน้ำก็เกิดจากสาหร่าย จึงอาจไม่ตรงกับสีในอ่างอาบ

น้ำสีเขียวมีความระคายเคืองแรงหรือไม่

ขึ้นอยู่กับชนิดของน้ำ น้ำที่เกี่ยวข้องกับสีเขียวบางแห่ง เช่น น้ำพุร้อนธาตุเหล็กที่เป็นกรดแรง หรือแหล่งที่มีกำมะถัน อาจทำให้ผิวแสบหรือหน้ามืดได้เมื่อแช่นาน แต่ก็มีน้ำที่อ่อนโยนด้วย จึงตัดสินจากสีอย่างเดียวไม่ได้ หากไปครั้งแรก ให้เช็กอุณหภูมิและความระคายเคืองก่อน แล้วลองแช่สั้นๆ

เข้าไปแช่บ่อสีเขียวที่เห็นในแผ่นพับได้ไหม

ไม่เสมอไป บ่อหรือทางน้ำสีเขียวสดที่แนะนำในสถานที่ท่องเที่ยวอาจเป็นเพียงจุดชมวิว หรือเป็นสีเขียวจากสาหร่าย และอาจไม่ใช่บ่อที่ลงแช่ได้จริง โปรดตรวจสอบจากคำแนะนำของสถานที่ว่าสามารถอาบได้หรือไม่

สรุป

น้ำพุร้อนที่ดูเป็นสีเขียวควรเข้าใจว่าเป็นภาพลักษณ์ที่เกิดจากสีของธาตุเหล็กที่เป็นกรดหรือองค์ประกอบกำมะถันที่มีไฮโดรเจนซัลไฟด์ ซ้อนกับการกระเจิงของแสงจากคอลลอยด์ของกำมะถันและซิลิกา จึงดูเหมือนสีเขียว ไม่ได้หมายความว่ามีเม็ดสีเขียวละลายอยู่ในน้ำ และสีเขียวทึบตามทางน้ำหรือสระอาจเกิดจากสาหร่ายซึ่งไม่ใช่สีของอ่างอาบ

ในฐานะนักท่องเที่ยว สิ่งที่ควรจำคือ สีเขียวเป็นเพียงภาพที่เกิดจากองค์ประกอบและแสง ไม่ใช่ตัวบ่งชี้สรรพคุณ สีอาจเปลี่ยนตามแสงและเวลา ภาพถ่ายหรือสีของปล่องภูเขาไฟอาจไม่ตรงกับสีของอ่าง และหากเป็นน้ำที่เป็นกรดหรือมีกำมะถันแรง ต้องระวังเรื่องการระคายเคืองและการแช่นาน หากอยากดูน้ำขุ่นขาว โปรดดู เหตุใดน้ำขุ่นสีขาวจึงขาว น้ำที่ดูฟ้าไปจนถึงฟ้าขาวดูได้ที่ ความจริงของน้ำพุร้อนสีฟ้า และน้ำสีน้ำตาลแดงดูได้ที่ เหตุใดน้ำพุร้อนที่มีธาตุเหล็กจึงเป็นสีน้ำตาลแดง

แหล่งอ้างอิง

• สมาคมน้ำพุร้อนญี่ปุ่น “สีของน้ำพุร้อน”
• พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์น้ำพุร้อนเบปปุ “สีของน้ำพุร้อน”
• กระทรวงสิ่งแวดล้อม “แนวทางวิธีวิเคราะห์แร่ธาตุน้ำพุร้อน ฉบับปรับปรุงปี 2014”