เมื่อผู้ใช้รถเข็นหรือผู้ที่กังวลเรื่องขาเอวเลือกโรงแรมออนเซ็น ควรให้ความสำคัญกับทางเดินภายในอาคารจากทางเข้าไปยังห้องพัก ห้องอาบน้ำ และห้องอาหาร รวมถึงระดับความไร้สิ่งกีดขวางของห้องน้ำ มากกว่าชื่อเสียงของแหล่งออนเซ็นหรือวิวทิวทัศน์. โรงแรมที่มีรูปแบบการอาบน้ำหลายแบบ เช่น ห้องอาบน้ำรวม ห้องอาบน้ำส่วนตัว และห้องอาบน้ำในห้องพัก จะเลือกได้ตามสภาพร่างกาย จึงใช้งานได้ง่ายกว่า. และคำว่า “รองรับไร้สิ่งกีดขวาง” ของแต่ละที่มีเนื้อหาแตกต่างกันมาก จึงไม่ควรตัดสินจากคำอธิบายทั่วไปเพียงอย่างเดียว แต่ควรสอบถามรายละเอียดก่อนจองเพื่อความปลอดภัย

สำหรับนักท่องเที่ยวต่างชาติ บรรยากาศและทิวทัศน์ของออนเซ็นอาจดึงดูดสายตาได้ง่าย แต่เรียวกังออนเซ็นของญี่ปุ่นมักมีเอกลักษณ์ของอาคารสูง ทำให้ความต่างของขั้นบันไดและระยะทางในการเดินภายในอาคารมีมากเช่นกัน. บทความนี้จะสรุปว่าผู้ที่กังวลเรื่องการเคลื่อนไหวหรือสมรรถภาพร่างกายควรดูจุดใดของที่พัก และควรถามอย่างไรจึงจะประเมินความสะดวกได้. เรื่องการจัดจังหวะการเดินทางและการใช้เวลากับพ่อแม่สูงอายุโดยรวม ดูได้ที่ ท่องเที่ยวออนเซ็นกับพ่อแม่สูงอายุ ส่วนที่นี่จะเน้นเฉพาะอุปสรรคด้านการเคลื่อนไหวและสภาพร่างกาย

สิ่งแรกที่ต้องดูคือทางเดินภายในอาคาร ไม่ใช่ชื่อเสียงของแหล่งออนเซ็น

สิ่งแรกที่ควรเช็กในการเลือกที่พักคือ จากทางเข้าไปยังห้องพัก จากห้องพักไปยังห้องอาบน้ำ และจากห้องพักไปยังห้องอาหาร ผู้ใช้รถเข็นหรือไม้เท้าจะเดินได้สะดวกแค่ไหน. เรียวกังออนเซ็นของญี่ปุ่นมักมีอาคารที่มีบรรยากาศดี แต่ยิ่งเป็นอาคารที่มีชั้นย่อย ระดับต่างของพื้นหลายจุด หรือทางเดินเชื่อมต่อที่เกิดจากการต่อเติม ก็ยิ่งมีขั้นบันไดที่มองไม่ออกแทรกอยู่ตามทางเดินได้ง่าย

สิ่งที่ควรดูเป็นรูปธรรมคือ มีลิฟต์หรือไม่ ขึ้นลงได้จากจุดใด ความกว้างของทางเดินและทางเข้าออก ราวจับและทางลาดมีพร้อมหรือไม่ และมีขั้นต่างกี่จุดระหว่างห้องพักกับห้องอาบน้ำ. ต่อให้ห้องอาบน้ำรวมดูหรูหรา แต่ถ้าต้องเดินขึ้นบันไดหรือต้องเดินไกลกว่าจะถึง สุดท้ายก็อาจไม่ได้ใช้งานจริง. ความพึงพอใจจึงขึ้นอยู่กับว่าสามารถเคลื่อนที่ภายในอาคารได้โดยไม่ลำบาก มากกว่าชื่อเสียงของออนเซ็น

ทั้งนี้ ความกว้างของทางเดินและทางเข้าออกจะต้องประเมินตามชนิดของรถเข็น. รถเข็นแบบเข็นเอง แบบมีผู้ช่วยเข็น หรือรถเข็นไฟฟ้า ใช้พื้นที่ในการหมุนต่างกัน จึงควรบอกความกว้างของรถเข็นที่ใช้อยู่ประจำ แล้วถามให้ชัดว่า “ผ่านได้ไหม” และ “ผ่านประตูห้องพักหรือทางเข้าห้องน้ำได้หรือไม่”

การตรวจห้องน้ำไร้สิ่งกีดขวางควรแยกเช็กเป็นขั้นตอน

บริเวณห้องน้ำคือจุดที่ความแตกต่างของที่พักมักชัดที่สุด. แม้จะเขียนว่า “ห้องน้ำไร้สิ่งกีดขวาง” แต่หลายแห่งอาจไม่มีขั้นที่ห้องแต่งตัว ทว่า มีขั้นที่ทางเข้าห้องอาบน้ำ หรือมีขอบอ่างที่สูงมากระหว่างพื้นที่ล้างตัวกับอ่างอาบน้ำ ทำให้ใช้งานยาก. จึงควรแยกตรวจเป็น “ห้องแต่งตัว” “ทางเข้าห้องอาบน้ำ” “พื้นที่ล้างตัว” และ “การเข้าออกอ่างอาบน้ำ” เพื่อไม่ให้พลาดจุดสำคัญ

ในห้องแต่งตัว ควรดูว่ามีเก้าอี้หรือม้านั่งให้นั่งพัก มีราวจับ และมีพื้นที่พอให้รถเข็นเข้าได้หรือไม่. ทางเข้าห้องอาบน้ำควรดูว่ามีขั้นหรือไม่ พื้นที่ล้างตัวควรดูว่ามีเก้าอี้อาบน้ำแบบนั่งล้างตัวได้และมีราวจับอยู่ตรงไหน ส่วนอ่างอาบน้ำควรตรวจความสูงของขอบอ่าง ความง่ายในการก้าวเข้าออก และมีลิฟต์อาบน้ำหรือไม่. บางแห่งมีลิฟต์ช่วยย้ายตัวลงอ่าง หรือมีห้องอาบน้ำส่วนตัวที่ออกแบบไร้สิ่งกีดขวางให้เคลื่อนที่ได้เรียบเสมอกัน

สำหรับผู้ที่กังวลเรื่องขาเอวหรือผู้ใช้รถเข็น ห้องอาบน้ำส่วนตัวแบบไร้สิ่งกีดขวางหรืออ่างอาบน้ำในห้องพักมักใช้งานง่ายกว่าห้องอาบน้ำรวม เพราะเดินน้อยกว่าและกำหนดจังหวะของตัวเองได้. ห้องอาบน้ำส่วนตัวแบบไร้สิ่งกีดขวางคือห้องอาบน้ำแบบส่วนตัวที่ลดขั้นบันได มีราวจับและเก้าอี้อาบน้ำ และผู้ดูแลก็เข้าไปด้วยกันได้. ดูความแตกต่างของการจองและความต่างจากอ่างอาบน้ำส่วนตัวทั่วไปได้จาก วิธีจองอ่างอาบน้ำส่วนตัว

เปรียบเทียบความใช้งานง่ายของรูปแบบการอาบน้ำแต่ละแบบ

รูปแบบการอาบน้ำที่โรงแรมเตรียมไว้แตกต่างกัน การจัดเป็นมุมมองเรื่องความสะดวกสำหรับผู้ใช้รถเข็นและผู้ที่กังวลเรื่องขาเอว จะช่วยให้เห็นเกณฑ์เลือกได้ชัดขึ้น

ถึงจะเป็นจุดเด่นของที่พัก แต่อ่างอาบน้ำกลางแจ้งก็มักมีภาระเพิ่มจากการต้องเดินออกไปข้างนอก มีขั้นต่างระหว่างทาง และพื้นเปียกที่ลื่นได้ ทำให้ดูจากรูปอย่างเดียวไม่รู้ทางเดินจริง. ถ้าที่พักมีหลายรูปแบบ ก็เลือกตามสภาพร่างกายและความสะดวกของวันนั้นได้ จึงลดความฝืนตัวเองได้มาก. หากกังวลเรื่องการอาบน้ำรวมแบบเปลือยกาย ยังสามารถพิจารณา ทางเลือกนอกเหนือจากอ่างอาบน้ำสาธารณะ เช่น อ่างในห้องพักหรือการใช้แบบส่วนตัวได้

เลือกห้องพักจากความง่ายในการนอนลุกและการเดิน มากกว่าขนาดห้อง

ห้องพักควรเลือกจากความง่ายในการทำกิจวัตร เช่น นอน ลุก นั่ง และเดินไปห้องน้ำหรืออ่างล้างหน้า มากกว่าขนาดห้องหรือวิว. ห้องแบบญี่ปุ่นอาจมีเสน่ห์ แต่การนั่งบนพื้นและลุกจากฟูกอาจเป็นภาระต่อเข่าและเอว. ห้องแบบญี่ปุ่นผสมตะวันตกหรือห้องตะวันตกที่มีเตียง รวมถึงห้องที่มีเก้าอี้และโต๊ะ มักลุกนั่งได้ง่ายกว่า

สิ่งที่ควรเช็กคือ ขั้นต่างที่ทางเข้าห้องและในห้อง มีเตียงหรือไม่ สูงเท่าไร ทางเดินไปห้องน้ำและอ่างล้างหน้าสะดวกหรือไม่ มีราวจับในห้องน้ำหรือไม่ และมีพื้นที่พอให้รถเข็นเข้าไปในห้องหรือห้องน้ำได้หรือเปล่า. การไม่ต้องออกไปเดินทางเดินตอนกลางคืนเพื่อเข้าห้องน้ำก็ช่วยลดความเสี่ยงการหกล้มได้มาก. บรรยากาศดูจากรูปได้ แต่ความสบายในการพักจริงขึ้นอยู่กับทางเดินในห้อง

อย่าลืมเช็กระยะทางถึงห้องอาหารและรูปแบบที่นั่งด้วย. ถ้าห้องพักอยู่ชั้นเดียวกับห้องอาหาร ไม่มีขั้นบันไดระหว่างทาง และเลือกที่นั่งแบบเก้าอี้หรือห้องส่วนตัวหรืออาหารเสิร์ฟในห้องได้ ก็จะลดภาระการเคลื่อนไหวและท่าทางได้มาก

อย่าเชื่อคำว่า “รองรับไร้สิ่งกีดขวาง” แบบตรงตัว

จุดที่ทำให้เข้าใจคลาดเคลื่อนง่ายที่สุดคือคำว่า “รองรับไร้สิ่งกีดขวาง” บนเว็บไซต์ทางการหรือเว็บไซต์จอง. ขอบเขตของคำนี้ต่างกันมากในแต่ละที่พัก บางแห่งแค่มีลิฟต์ก็ถือว่ารองรับแล้ว แต่บางแห่งสามารถไปจากห้องพักถึงห้องอาบน้ำได้โดยไม่มีขั้นเลย. ดังนั้น แม้จะใช้คำเดียวกัน ก็ไม่ได้แปลว่าผู้ใช้รถเข็นจะใช้งานได้เหมือนกันทุกที่

หากมีเงื่อนไขที่จำเป็น ควรถามก่อนจองอย่างละเอียด เช่น “จากทางเข้าถึงห้องพักมีขั้นหรือไม่” “ไปยังห้องอาบน้ำส่วนตัวแบบไร้สิ่งกีดขวางได้โดยรถเข็นแบบไม่มีขั้นหรือไม่” “ในห้องอาบน้ำมีลิฟต์อาบน้ำหรือเก้าอี้อาบน้ำหรือไม่” “ห้องน้ำในห้องพักมีราวจับหรือไม่” และ “ห้องอาหารเลือกที่นั่งแบบเก้าอี้ได้หรือไม่”. ถ้าแจ้งความกว้างของรถเข็นที่ใช้เป็นประจำ สภาพไม้เท้า และว่ามีผู้ช่วยหรือไม่ ทางที่พักจะประเมินได้ง่ายขึ้น

ตารางด้านล่างคือการจับคู่จุดที่ต้องเช็กกับสิ่งที่ควรดูและตัวอย่างคำถาม

การสอบถามทางโทรศัพท์หรืออีเมลมักได้คำตอบจำนวนมาก. หน่วยงานการท่องเที่ยวของญี่ปุ่นส่งเสริม universal tourism ซึ่งเป็นการท่องเที่ยวที่ทุกคนไม่ว่าจะอายุหรือมีความพิการหรือไม่ก็เพลิดเพลินได้ และผลักดันการเผยแพร่ข้อมูลบาริอาฟรีของที่พัก รวมถึงโครงการรับรองด้านหัวใจบาริอาฟรีด้วย. ปัจจุบันมีที่พักหลายแห่งที่เผยแพร่ข้อมูลสิ่งอำนวยความสะดวกบนเว็บไซต์ของเทศบาลหรือเว็บไซต์ทางการ แต่สิ่งที่เหมาะกับสภาพร่างกายเฉพาะบุคคลยังคงควรถามตรงจะชัวร์ที่สุด. เรื่องความปลอดภัยของการอาบน้ำเอง เช่น อุณหภูมิน้ำ อาการหน้ามืด และการป้องกันการหกล้ม ดูได้ที่ ข้อควรระวังเกี่ยวกับออนเซ็น

ใช้เครื่องมือช่วยเหลือและกรอบสนับสนุนของภาครัฐได้ด้วย

หากกังวลเรื่องการเดินทางหรือการอาบน้ำระหว่างทริป การเช่าอุปกรณ์ช่วยเหลืออาจช่วยลดภาระได้. มีผู้ให้บริการที่ให้เช่ารถเข็น เก้าอี้อาบน้ำ และราวจับแบบง่าย ๆ และบางแห่งที่พักก็ให้ยืม หรือจัดส่งอุปกรณ์ไปยังจุดหมายปลายทางได้. แม้คนที่อยู่บ้านได้ตามปกติ พอไปพักที่ที่ไม่คุ้นเคย การมีอุปกรณ์ชั่วคราวก็ช่วยให้เคลื่อนไหวได้สบายใจขึ้น

การรู้กรอบสนับสนุนของภาครัฐก็ช่วยให้เข้าใจคำอธิบายของที่พักได้มากขึ้น. ญี่ปุ่นมี Barrier-Free Act ซึ่งเป็นกฎหมายส่งเสริมการทำให้การเคลื่อนไหวของผู้สูงอายุและผู้พิการสะดวกขึ้น และมีการกำหนดมาตรฐานเช่นการลดขั้นบันไดและการติดตั้งราวจับสำหรับอาคารขนาดหนึ่งและระบบขนส่งสาธารณะบางประเภท. อย่างไรก็ตาม กรอบนี้เน้นอาคารใหม่หรือการปรับปรุงใหญ่เป็นหลัก และไม่ได้หมายความว่าเรียวกังออนเซ็นเก่าทุกแห่งจะมีระดับเดียวกัน. เพราะฉะนั้นอย่าพึ่งแค่มีหรือไม่มีกฎหมาย แต่ควรตรวจอุปกรณ์และสภาพจริงของที่พักแต่ละแห่ง. เรื่องความปลอดภัยของการอาบน้ำโดยรวม ดูได้ที่ ข้อควรระวังเกี่ยวกับออนเซ็น

คำถามที่พบบ่อย

มีโรงแรมออนเซ็นที่รถเข็นเข้าได้ไหม?

มี. มีที่พักหลายแห่งที่ออกแบบห้องพักไร้สิ่งกีดขวาง และมีห้องอาบน้ำส่วนตัวที่รถเข็นเข้าได้ง่าย. อย่างไรก็ตาม ขอบเขตการรองรับต่างกันมากในแต่ละที่ จึงควรแจ้งความกว้างของรถเข็นที่ใช้ประจำ และตรวจล่วงหน้าเรื่องขั้นบันได ความกว้างทางเดิน และความมีของลิฟต์อาบน้ำหรือเก้าอี้อาบน้ำตั้งแต่ทางเข้าไปถึงห้องพัก ห้องอาบน้ำ และห้องอาหาร

ถ้าเขียนว่า “รองรับไร้สิ่งกีดขวาง” แล้วจะปลอดภัยไหม?

ไม่ควรเชื่อแบบเต็มร้อย. ขอบเขตของคำนี้ต่างกันมาก บางแห่งแค่มีลิฟต์ บางแห่งไปถึงห้องอาบน้ำได้โดยไม่มีขั้น. ถ้ามีเงื่อนไขจำเป็น ให้ถามให้ชัดว่า “จากจุดไหนถึงจุดไหนไม่มีขั้น” และ “ในห้องอาบน้ำมีลิฟต์หรือราวจับหรือไม่”

ห้องอาบน้ำส่วนตัวแบบไร้สิ่งกีดขวางคืออะไร?

คือห้องอาบน้ำแบบส่วนตัวที่ลดขั้นบันได มีราวจับและเก้าอี้อาบน้ำ และผู้ดูแลสามารถเข้าไปด้วยกันได้. ข้อดีคือเดินน้อยกว่าห้องอาบน้ำรวม และกำหนดจังหวะของตัวเองได้ง่าย. บางแห่งมีลิฟต์อาบน้ำช่วยย้ายตัวลงอ่างด้วย. มักต้องจองล่วงหน้าและอาจมีค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม จึงควรเช็กวิธีจองไปพร้อมกัน

ห้องอาบน้ำรวมกับอ่างอาบน้ำในห้องพัก แบบไหนใช้งานง่ายกว่า?

สำหรับผู้ที่กังวลเรื่องขาเอวหรือผู้ใช้รถเข็น ห้องอาบน้ำในห้องพักหรือห้องอาบน้ำส่วนตัวแบบไร้สิ่งกีดขวางมักใช้งานง่ายกว่า เพราะเดินน้อย. ห้องอาบน้ำรวมแม้จะมีพื้นที่ล้างตัวและราวจับครบ แต่บางครั้งอยู่ไกลจากห้องพัก หรือยังมีขั้นในห้องแต่งตัวและห้องอาบน้ำอยู่. ถ้าที่พักมีหลายรูปแบบ ก็เลือกตามสภาพร่างกายของวันนั้นได้

เช่าอุปกรณ์ช่วยเหลือระหว่างเดินทางได้ไหม?

ได้ในบางกรณี. มีผู้ให้บริการที่ให้เช่ารถเข็น เก้าอี้อาบน้ำ และราวจับแบบง่าย ๆ รวมถึงบริการจัดส่งไปยังจุดหมายปลายทาง หรือที่พักที่มีอุปกรณ์ให้ยืม. หากไปพักที่ไม่คุ้นเคยแล้วต้องการอุปกรณ์ชั่วคราว การสอบถามที่พักตอนจองจะช่วยให้สบายใจกว่า

สรุป

การเลือกโรงแรมออนเซ็นสำหรับผู้ใช้รถเข็นหรือผู้ที่กังวลเรื่องขาเอว ควรตัดสินจากทางเดินภายในอาคารจากทางเข้าไปยังห้องพัก ห้องอาบน้ำ และห้องอาหาร รวมถึงว่าห้องน้ำรองรับไร้สิ่งกีดขวางได้ถึงระดับไหน ไม่ใช่จากชื่อเสียงของแหล่งออนเซ็น. ควรแยกตรวจห้องแต่งตัว ทางเข้าห้องอาบน้ำ พื้นที่ล้างตัว และการเข้าออกอ่างอาบน้ำ และที่พักที่เลือกได้หลายรูปแบบ เช่น ห้องอาบน้ำรวม ห้องอาบน้ำส่วนตัวแบบไร้สิ่งกีดขวาง และอ่างในห้องพัก จะปรับตามสภาพร่างกายได้ง่ายกว่า

และเพราะคำว่า “รองรับไร้สิ่งกีดขวาง” ของแต่ละที่พักมีความหมายไม่เหมือนกัน จึงไม่ควรตัดสินจากข้อความทั่วไปเพียงอย่างเดียว แต่ให้ถามรายละเอียดที่เป็นสถานที่และการเคลื่อนไหวให้ชัดก่อนจอง. หากใช้การเช่าอุปกรณ์ช่วยเหลือและห้องอาบน้ำส่วนตัวแบบไร้สิ่งกีดขวางร่วมด้วย จะช่วยให้ทริปออนเซ็นเบาลงมาก และเคลื่อนไหวได้อย่างไม่ฝืนตัวเอง

แหล่งอ้างอิง

• กรมการท่องเที่ยว “การส่งเสริมการท่องเที่ยวแบบ universal tourism”
• กระทรวงที่ดิน โครงสร้างพื้นฐาน การขนส่ง และการท่องเที่ยว “ภาพรวมและข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายบาริอาฟรี”
• JNTO (องค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวแห่งประเทศญี่ปุ่น) “Accessible Tourism”