Nghe nói ở Nhật có loại onsen nam nữ cùng tắm, nhiều người dễ xem đó là một nét văn hóa khá kích thích. Nhưng tắm chung ở Nhật vốn không phải là “văn hóa khoe thân” hay “giải trí”, mà là phần tiếp nối của lịch sử chia sẻ việc tắm trong cộng đồng.

Nói kết luận trước, onsen tắm chung vẫn còn tồn tại, nhưng ở Nhật hiện nay tắm nam nữ riêng là nguyên tắc cơ bản, còn tắm chung chỉ còn sót lại ở rất ít nơi như dấu vết của một văn hóa từng phổ biến rộng rãi. Bài viết này sẽ lần lượt sắp xếp lại khái niệm, lịch sử, hiện trạng và lễ nghi.

Onsen tắm chung là gì

Onsen tắm chung là onsen nơi nam và nữ cùng dùng chung một khu tắm hoặc cùng một bồn nước. Điều quan trọng là, ở Nhật thời xưa, onsen và nhà tắm công cộng gắn liền với đời sống, và việc tắm là hành vi để làm sạch cơ thể, giữ ấm, nghỉ ngơi và trị liệu. Muốn hiểu tắm chung, cần nhìn nó như một “văn hóa tắm được chia sẻ trong cộng đồng”, chứ không phải bằng lăng kính giải trí hiện đại.

Vì sao Nhật Bản có văn hóa tắm chung

Không chỉ có một nguyên nhân khiến tắm chung hình thành.

• Nhà tắm là tài nguyên dùng chung: Khi mỗi gia đình chưa có phòng tắm riêng, việc cả khu vực dùng chung nhà tắm công cộng hay onsen là điều tự nhiên.
• Cảm nhận về cơ thể khỏa thân khác hiện nay: Phòng tắm là nơi làm sạch và giữ ấm cơ thể, nên việc cùng chia sẻ nước nóng trong tình trạng khỏa thân không gắn với ý nghĩa tình dục như bây giờ.
• Khu trị liệu onsen là nơi lưu trú dài ngày: Trong bối cảnh gia đình và người dân sống nhiều tuần tại cùng một vùng onsen, khu tắm được vận hành như một phần của đời sống.

Cho đến thời Edo, tắm chung không hề là điều đặc biệt. Dù có khác biệt theo vùng và theo cơ sở, nó vẫn thường thấy ở sento và các vùng onsen. Với người Nhật, việc tắm trước hết là “văn hóa đời sống và sạch sẽ”. Chi tiết hơn có thể xem trong lịch sử văn hóa tắm của Nhật.

Thời Minh Trị, tắm chung bị siết quản lý

Bước ngoặt lớn của tắm chung là thời Minh Trị. Khi Nhật Bản muốn sánh vai với các cường quốc phương Tây, họ nhìn lại lối sống theo thước đo “có văn minh hay không”, và tắm chung cũng bị xem là một tập tục cần sửa đổi.

Phủ Tokyo đã cấm tắm chung bằng sắc lệnh Ishiki Kaigi của năm 1872 (Minh Trị 5), và đến năm 1900 (Minh Trị 33), theo mệnh lệnh của Bộ Nội vụ, tắm chung tại các nhà tắm công cộng trên toàn quốc về nguyên tắc bị cấm, ngoại trừ trẻ dưới 12 tuổi. Từ đô thị, nhà tắm tách nam nữ dần phổ biến rồi lan ra cả nước. Nói cách khác, tắm chung giảm đi không phải vì văn hóa onsen suy yếu, mà vì hệ giá trị xã hội đã thay đổi. Dòng chảy này dẫn đến hình thức tắm nam nữ riêng là nguyên tắc cơ bản hiện nay.

Vì sao tắm chung tiếp tục giảm trong thời hiện đại

Sau Minh Trị, tắm chung không biến mất hoàn toàn, nhưng trong thời hiện đại nó còn giảm hơn nữa. Có nhiều nguyên nhân chồng lấp.

• Ý thức về quyền riêng tư tăng lên và giá trị quan thay đổi
• Một số hành vi không phù hợp gây ra rắc rối
• Cần đáp ứng quy định địa phương và giới hạn độ tuổi
• Gánh nặng vận hành của cơ sở, người quản lý cao tuổi hơn và thiếu người kế nghiệp

Việc tắm chung giảm không phải vì đó là “văn hóa xấu”, mà chính xác hơn là những tiền đề xã hội từng làm nó tồn tại đã dần mất đi.

Onsen tắm chung hiện nay còn dưới những hình thức nào

Những hình thức tắm chung còn tồn tại hiện nay có vài kiểu.

Ngoài ra, onsen tắm chung khác với bồn tắm gia đình và bồn thuê riêng. Bồn tắm gia đình là không gian riêng được thuê trọn, không dùng chung với người không xác định. Tắm chung là khu tắm dùng chung, nên khoảng cách với người khác và phép lịch sự là điều rất quan trọng.

Lễ nghi cơ bản khi tắm chung

Trong tắm chung, cần chú ý hơn cả onsen thông thường. Để giữ gìn văn hóa, những điều sau là không thể thiếu.

• Không nhìn chằm chằm: Không nhìn cơ thể người khác. Hãy hướng mắt ra cảnh vật hoặc mặt nước.
• Không chụp ảnh: Nhiều cơ sở cấm mang máy ảnh và smartphone vào. Chụp ảnh là điều tuyệt đối không nên.
• Giữ yên lặng: Tránh nói to hay gây ồn, hãy tắm trong trạng thái bình tĩnh.
• Tuân thủ quy định về đồ tắm: Có nơi bắt buộc, có nơi chỉ khuyến khích. Hãy kiểm tra trước.

Câu hỏi thường gặp

Onsen tắm chung bây giờ vẫn còn không

Có. Tuy nhiên số lượng rất ít, chủ yếu là suối nước nóng hẻo lánh trên núi, vùng onsen có lịch sử lâu đời, hoặc cơ sở cho phép mặc đồ tắm. Ở Nhật hiện nay, tắm nam nữ riêng là nguyên tắc cơ bản.

Tắm chung và bồn tắm gia đình có giống nhau không

Không. Bồn tắm gia đình là không gian riêng được thuê trọn, còn tắm chung là khu tắm dùng chung với nhiều người không xác định.

Có nơi nào tắm chung mà phụ nữ dễ vào hơn không

Có những cơ sở cho phép mặc đồ tắm hoặc khăn tắm, hoặc chỉ dành cho nữ theo khung giờ. Kiểm tra chính sách trước sẽ yên tâm hơn.

Lễ nghi quan trọng nhất khi tắm chung là gì

Không nhìn chằm chằm và không chụp ảnh. Đây là tiền đề để giữ gìn chính văn hóa tắm chung.

Tóm tắt

Onsen tắm chung là di sản còn lại của văn hóa Nhật Bản từng chia sẻ việc tắm trong cộng đồng, chứ không phải một văn hóa để khoe thân hay giải trí. Nó từng phổ biến rộng cho đến thời Edo, nhưng sau các quy định thời Minh Trị vào năm 1872 và 1900, tắm nam nữ riêng trở thành nguyên tắc cơ bản, và hiện nay chỉ còn ở rất ít nơi. Nếu bước vào, hãy nhớ không nhìn chằm chằm, không chụp ảnh và giữ yên lặng. Chính sự tôn trọng đó sẽ giúp truyền lại văn hóa này cho thế hệ sau.

Nguồn

• nippon.com “Oedo sento yomoyama banashi”
• Kawabata Miki, “Nghiên cứu về ‘quy tắc quản lý nhà tắm’ và ‘quy tắc kinh doanh nhà tắm’” (Core Ethics)