Chống chỉ định onsen (kinkishō) là những bệnh hoặc tình trạng cơ thể mà khi gặp phải, bạn nên tránh tắm onsen, hoặc uống nước khoáng. Đây là khái niệm đối lập với “hiệu quả” (chỉ định), tức là tập hợp các tình trạng mà việc tắm có thể gây thêm gánh nặng hoặc rủi ro cho cơ thể. Kết luận là, chống chỉ định onsen được Bộ Môi trường Nhật Bản xác lập trong khuôn khổ của Luật Onsen, và nội dung này đã được rà soát trong bản sửa đổi năm 2014 để phù hợp với kiến thức y khoa mới nhất. Vì vậy, thay vì phán đoán theo hiểu biết cũ, cần nắm chính xác khung hiện hành để đảm bảo an toàn.

Bài viết này đóng vai trò như một trung tâm để hiểu đúng chống chỉ định onsen: nội dung các chống chỉ định chung khi tắm, những điểm cần chú ý theo từng loại nước khoáng, sự khác nhau với chỉ định (hiệu quả), cách đọc phiếu phân tích onsen và bảng niêm yết tại cơ sở, cũng như nơi nên hỏi khi có bệnh nền. Tổng quan về an toàn khi vào onsen, như tai biến khi tắm và sốc nhiệt, được trình bày trong Lưu ý khi tắm onsen.

Bài viết này chỉ cung cấp thông tin chung, không phải lời khuyên y khoa. Chống chỉ định thay đổi tùy theo tình trạng bệnh và từng cá nhân. Nếu bạn có bệnh nền, đang mang thai, hoặc đang cảm thấy không khỏe, đừng tự ý cố gắng mà hãy hỏi bác sĩ điều trị khi cần. Nếu bác sĩ đã hạn chế việc tắm, chỉ định của bác sĩ là ưu tiên cao nhất. Hãy tuân theo bảng niêm yết của cơ sở và hướng dẫn của nhân viên tại chỗ.

Chống chỉ định là gì? Khác gì với chỉ định

“Hiệu quả” và “tình trạng nên tránh” khi nói về onsen đều nằm trong cùng khung chính thức của Bộ Môi trường Nhật Bản. Phần thứ nhất là chỉ định , tức những triệu chứng hoặc tình trạng được cho là phù hợp để sử dụng. Phần thứ hai là chống chỉ định , tức những bệnh hoặc tình trạng nên tránh sử dụng. Hai khái niệm này là hai mặt của cùng một vấn đề, và không nên nhầm lẫn.

Có thể tóm tắt vị trí của chỉ định và chống chỉ định như sau.

Chỉ định không đảm bảo rằng onsen sẽ “có tác dụng”; nó là một khung giả định việc sử dụng lặp lại trong một thời gian nhất định. Cách đọc và nhìn nhận khoa học về vấn đề này được trình bày chi tiết trong Khoa học về lợi ích sức khỏe của onsen. Ngược lại, chống chỉ định là một chỉ dẫn an toàn theo hướng “nếu ở tình trạng này thì nên tránh”. Cần nhớ rằng chỉ định và chống chỉ định là hai khái niệm khác nhau; có hiệu quả không có nghĩa là ai cũng có thể vào tắm bất kể thể trạng.

Ngoài ra, chống chỉ định có hai loại: chống chỉ định chung áp dụng cho mọi onsen và chống chỉ định theo từng loại nước được quy định theo đặc tính nguồn nước. Phần dưới đây sẽ xem trước tiên là các chống chỉ định chung.

Chống chỉ định chung khi tắm (Bộ Môi trường, sửa đổi 2014)

Dựa trên Luật Onsen, Bộ Môi trường Nhật Bản đưa ra khung chống chỉ định cần niêm yết tại các cơ sở onsen. Nội dung này đã được rà soát trong bản sửa đổi năm 2014 của “Hướng dẫn phương pháp phân tích nước khoáng”, loại bỏ các mục thiếu cơ sở y khoa rõ ràng. Bảng dưới đây tổng hợp những tình trạng thường được nêu là chống chỉ định chung khi tắm và lý do tại sao nên tránh (đây chỉ là nguyên tắc chung, quyết định cụ thể thuộc về bác sĩ).

Điểm cốt lõi là nên tránh khi cơ thể đang ở trạng thái cấp tính, không ổn định hoặc suy kiệt rõ rệt. Đặc biệt khi đang sốt, nhiệt độ cơ thể có thể tăng thêm trong onsen và làm bệnh nặng hơn, vì vậy nguyên tắc cơ bản là chỉ nên sử dụng sau khi đã hồi phục. Người có bệnh tim hoặc phổi nặng dễ bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi huyết áp và nhịp tim do nhiệt và áp lực nước. Phần tổng quan về những ai nên tránh tắm cũng được đề cập trong Lưu ý khi tắm onsen, hãy xem cùng với cách vào tắm an toàn.

Trong bản sửa đổi 2014, “mang thai” đã được loại khỏi chống chỉ định chung

Trước đây, mang thai được đưa vào danh sách chống chỉ định chung, nhưng trong bản sửa đổi năm 2014 đã bị loại bỏ. Quyết định này dựa trên việc chưa xác nhận được bằng chứng khoa học cho thấy có mối quan hệ nhân quả giữa việc tắm ở suối nước nóng đơn thuần và sảy thai hoặc sinh non. Đây là điểm rất dễ bị nhầm với các bảng niêm yết hoặc nguồn thông tin cũ, nên cần nắm đúng khung hiện hành.

Tuy nhiên, việc bị loại khỏi danh sách không có nghĩa là “có thể vào thoải mái mà không cần lưu ý”. Vẫn phải cẩn thận với choáng nóng, mất nước và té ngã trong phòng tắm; quyết định còn tùy vào thể trạng và giai đoạn thai kỳ. Về onsen khi mang thai, chúng tôi đã tách riêng trong Mang thai và onsen, vì vậy nếu bạn lo lắng hãy ưu tiên xem bài đó và hỏi bác sĩ điều trị.

Những điểm cần chú ý theo từng loại nước khoáng

Ngoài chống chỉ định chung, còn có trường hợp một số người không hợp với từng loại nước khoáng. Với những nguồn nước kích ứng mạnh, người có da hoặc niêm mạc nhạy cảm, người cao tuổi có da khô thường dễ thấy gánh nặng hơn. Đây chỉ là xu hướng chung, không phải kết luận tuyệt đối.

Nếu vào loại nước kích ứng mạnh mà da bị rát, đỏ lên hoặc ngứa, hãy dừng lại sớm thay vì cố chịu, rồi xả lại bằng nước sạch. Về việc người có bệnh da như viêm da cơ địa hay vảy nến sử dụng onsen, xem Viêm da cơ địa, vảy nến và onsen. Cách kiểm tra tên nguồn nước và thành phần sẽ được nói ở phần tiếp theo.

Chống chỉ định được ghi trên bảng niêm yết và phiếu phân tích

Chống chỉ định và chỉ định không phải là thứ để tự đoán trong đầu. Cơ sở onsen có nghĩa vụ niêm yết phiếu phân tích onsen và bản tóm tắt của nó, trong đó ghi tên loại nước, chỉ định, chống chỉ định và các lưu ý khi tắm. Bạn thường có thể xem tại phòng thay đồ hoặc lối vào khu tắm.

Khi xem bảng niêm yết, điều đầu tiên cần kiểm tra là tên loại nước, thứ hai là các mục chỉ định và chống chỉ định, thứ ba là thông tin sử dụng như có pha nước, gia nhiệt, tuần hoàn lọc, hay có dùng phụ gia tắm hay không. Đọc được những điều này sẽ giúp bạn cân nhắc xem tình trạng cơ thể và bệnh nền của mình có phù hợp để vào tắm hay không. Ý nghĩa của từng mục trong phiếu phân tích onsen và cách đọc được giải thích chi tiết trong Cách đọc phiếu phân tích onsen. Nếu nội dung chống chỉ định trên bảng niêm yết và chỉ định của bác sĩ không khớp nhau, hãy ưu tiên theo bác sĩ.

Người có bệnh nền không nên tự quyết

Khung chống chỉ định chỉ là một chỉ dẫn chung, không phải câu trả lời cho từng bệnh nhân. Ngay cả cùng một bệnh, việc có thể tắm hay không còn thay đổi theo mức độ triệu chứng và giai đoạn điều trị. Nếu có bệnh nền, đừng tự cho rằng “không thấy ghi trong chống chỉ định thì chắc không sao”; thay vào đó, hãy hỏi bác sĩ điều trị và tắm với nước ấm vừa phải, thời gian ngắn là nguyên tắc an toàn.

Với các bệnh nền thường gặp, chúng tôi đã tách riêng các lưu ý cụ thể trong từng bài.

• Người bị cao huyết áp: Cao huyết áp và onsen
• Người bị tiểu đường: Tiểu đường và onsen
• Người có bệnh tim: Bệnh tim và onsen
• Người có bệnh da như viêm da cơ địa hoặc vảy nến: Viêm da cơ địa, vảy nến và onsen
• Người sau phẫu thuật hoặc có vết thương: Sau phẫu thuật, vết thương và onsen

Tổng quan về an toàn để tránh tai biến khi tắm và sốc nhiệt được tóm tắt trong Lưu ý khi tắm onsen, còn cách nhìn nhận khoa học về hiệu quả (chỉ định) được trình bày trong Khoa học về lợi ích sức khỏe của onsen. Phân biệt rõ chống chỉ định (trạng thái nên tránh) với chỉ định (trạng thái được cho là phù hợp), và nếu phân vân thì hãy làm theo bác sĩ và hướng dẫn tại chỗ. Đó là nguyên tắc cơ bản để tận hưởng onsen an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Chống chỉ định onsen là gì?

Đó là các bệnh hoặc tình trạng cơ thể mà khi gặp phải, nên tránh tắm onsen hoặc uống nước khoáng. Bộ Môi trường Nhật Bản đặt ra khung này theo Luật Onsen, và có hai loại: chống chỉ định chung áp dụng cho mọi onsen, và chống chỉ định theo từng loại nước khoáng. Đây là khái niệm đối lập với “chỉ định” thể hiện hiệu quả.

Khi đang sốt có được vào onsen không?

Không nên. Sốt và giai đoạn hoạt động của bệnh nằm trong chống chỉ định chung. Tắm có thể làm nhiệt độ cơ thể tăng thêm và khiến triệu chứng nặng hơn hoặc làm hao tổn thể lực, nên chỉ nên sử dụng sau khi đã hồi phục.

Khi mang thai có thể vào onsen không?

Bộ Môi trường đã loại thai kỳ khỏi chống chỉ định chung trong bản sửa đổi năm 2014. Lý do là chưa xác nhận được bằng chứng khoa học về mối quan hệ nhân quả giữa việc tắm suối nước nóng đơn thuần và sảy thai hoặc sinh non. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là có thể vào mà không cần lưu ý; vẫn phải đề phòng choáng nóng, mất nước và té ngã. Xem thêm Mang thai và onsen, và nếu lo lắng hãy hỏi bác sĩ điều trị.

Có bệnh nền thì không được vào onsen sao?

Không phải lúc nào cũng không được. Tuy vậy, chống chỉ định chỉ là chỉ dẫn chung; cùng một bệnh nhưng quyết định còn phụ thuộc triệu chứng và giai đoạn điều trị. Đừng tự quyết, hãy hỏi bác sĩ điều trị và ưu tiên tắm nước ấm vừa phải trong thời gian ngắn. Các lưu ý theo bệnh nền được trình bày trong Cao huyết áp và onsen, Tiểu đường và onsen, Bệnh tim và onsen, v.v.

Có thể kiểm tra chống chỉ định ở đâu?

Trong phòng thay đồ hoặc ở lối vào khu tắm của cơ sở onsen, phiếu phân tích onsen và bản tóm tắt được niêm yết sẽ ghi tên loại nước, chỉ định, chống chỉ định và lưu ý khi tắm. Cách đọc đã được giải thích trong Cách đọc phiếu phân tích onsen. Nếu bảng niêm yết và chỉ định của bác sĩ khác nhau, hãy ưu tiên theo bác sĩ.

Kết luận

Chống chỉ định onsen là khung chính thức của Bộ Môi trường Nhật Bản, dùng để tổng hợp những bệnh hoặc tình trạng cơ thể mà khi đó nên tránh tắm hoặc uống nước khoáng. Chống chỉ định chung khi tắm bao gồm giai đoạn hoạt động của bệnh, nhất là khi sốt, lao hoạt động, ung thư ác tính tiến triển hoặc thiếu máu nặng kèm suy kiệt rõ rệt, bệnh tim, phổi, thận nặng, xuất huyết tiêu hóa hoặc chảy máu nhìn thấy được, và giai đoạn cấp tính của bệnh mạn tính. Trong bản sửa đổi năm 2014, thai kỳ đã được loại khỏi chống chỉ định chung, nhưng điều đó không có nghĩa là không có giới hạn.

Chống chỉ định là một khái niệm khác với chỉ định (hiệu quả), và có thể kiểm tra trên phiếu phân tích onsen hoặc bảng niêm yết tại cơ sở. Với những nguồn nước kích ứng mạnh như nước axit hay nước lưu huỳnh, người có da nhạy cảm hoặc da khô cần chú ý. Trong mọi trường hợp, không thể khẳng định tuyệt đối là “an toàn 100%”; nếu có bệnh nền, đừng tự quyết, hãy hỏi bác sĩ điều trị và làm theo bảng niêm yết cùng hướng dẫn tại chỗ. Đó là con đường an toàn nhất để tận hưởng onsen.

Nguồn tham khảo

• Bộ Môi trường Nhật Bản “Hướng dẫn phương pháp phân tích nước khoáng (sửa đổi 2014)”
• Bộ Môi trường Nhật Bản “Bảo vệ và sử dụng onsen” (chỉ định, chống chỉ định, v.v.)
• Bộ Môi trường Nhật Bản “Định nghĩa và phân loại療養泉”