“โทโทโนอุ” คือคำที่ใช้ในวัฒนธรรมซาวน่าของญี่ปุ่น หมายถึงความผ่อนคลายอย่างลึกซึ้งและความรู้สึกสบายที่เกิดขึ้นหลังลำดับซาวน่า อ่างน้ำเย็น และการพักรับลมกลางแจ้ง

สิ่งที่ควรทำความเข้าใจก่อนคือ นี่ ไม่ใช่ศัพท์ทางการแพทย์ แต่เป็นคำพูดทั่วไปที่ไม่มีนิยามชัดเจน เพราะฉะนั้นจึงไม่ควรทำให้ดูลึกลับเกินไป ซาวน่าแบบญี่ปุ่นให้ความสำคัญกับลำดับ “ซาวน่า → อ่างน้ำเย็น → การพักรับลมกลางแจ้ง” และ “โทโทโนอุ” ก็แพร่หลายขึ้นในฐานะคำที่อยู่ตรงกลางของลำดับนั้น บทความนี้จะสรุปความหมาย การแพร่หลายในเชิงวัฒนธรรม กลไกที่มักถูกกล่าวถึงและความน่าเชื่อถือของกลไกนั้น รวมถึงข้อควรระวังเพื่อให้เพลิดเพลินได้อย่างปลอดภัย

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป การแช่สลับร้อนเย็นเป็นภาระต่อหัวใจและความดันโลหิต ผู้ที่มีความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ หรือเคยเป็นโรคหลอดเลือดสมอง หญิงตั้งครรภ์ และผู้สูงอายุ ไม่ควรฝืนตัวเอง และควรปรึกษาแพทย์ประจำตัวตามความจำเป็น หลีกเลี่ยงการใช้หลังดื่มแอลกอฮอล์

“โทโทโนอุ” คืออะไร

โดยทั่วไป “โทโทโนอุ” หมายถึงสภาวะทางความรู้สึกที่เกิดขึ้นหลังจากอบตัวในซาวน่าให้ร่างกายอุ่น แช่อ่างน้ำเย็นให้เย็นลง แล้วพักรับลมกลางแจ้ง เช่น ศีรษะปลอดโปร่ง ร่างกายเบา และจิตใจสงบลง ความรู้สึกนี้แตกต่างกันไปในแต่ละคน และไม่มีคำภาษาอังกฤษที่ตรงกันทั้งหมด

สิ่งสำคัญคือ นี่ไม่ใช่ประสบการณ์ลึกลับพิเศษ แต่เป็นคำที่ใช้บอกถึง ความสบายทางความรู้สึกที่เกิดจากความต่างของร้อนเย็นและการพัก บางคนลองกี่ครั้งก็ยังไม่รู้สึกอะไรเป็นพิเศษ ซึ่งก็ไม่ถือว่าเป็นความล้มเหลว

การแพร่หลายในฐานะวัฒนธรรม

เบื้องหลังการแพร่หลายของ “โทโทโนอุ” คือกระแสซาวน่าในญี่ปุ่น ผลงานเรื่อง “ซาโด” ของทานากะ คัตสึกิ (ตีพิมพ์เป็นหนังสือในปี 2011 และถูกดัดแปลงเป็นละครทางทีวีโตเกียวในปี 2019) ถูกมองว่าเป็นตัวจุดกระแส และทำให้ซาวน่าได้รับความนิยมมากขึ้น “โทโทโนอุ” ยังได้รับการเสนอชื่อเป็นหนึ่งใน 30 คำของรางวัลคำใหม่และคำฮิตแห่งปีของยูแคนประจำปี 2021 (แม้จะไม่ติด 10 อันดับแรก)

กล่าวได้ว่า “โทโทโนอุ” เป็นคำค่อนข้างใหม่ที่หยั่งรากในวัฒนธรรมซาวน่าของญี่ปุ่นในช่วงไม่กี่ปีมานี้

กลไกที่มักถูกพูดถึง ควรเข้าใจว่าเป็นสมมติฐาน

เมื่ออธิบาย “โทโทโนอุ” มักพบคำอธิบายทางสรีรวิทยาว่า “การสลับร้อนเย็นทำให้ระบบประสาทซิมพาเทติกทำงานเด่นขึ้น และเมื่อเปลี่ยนไปสู่ระบบประสาทพาราซิมพาเทติกระหว่างการพักรับลมกลางแจ้ง ความสบายจึงเกิดขึ้น” คำอธิบายนี้พบได้ในหนังสือของแพทย์และบทความสำหรับคนทั่วไป แม้จะเข้าใจง่าย แต่ ยังไม่ใช่วิทยาศาสตร์ที่ได้รับการพิสูจน์โดยตรงจากงานวิจัยที่ผ่านการประเมินโดยผู้ทรงคุณวุฒิ เป็นเพียงสมมติฐานหรือความเชื่อที่พูดกันทั่วไปเท่านั้น

บางครั้งมีการพูดว่า “เพราะอะดรีนาลีนยังค้างอยู่” แต่สารที่เพิ่มขึ้นเป็นหลักในซาวน่าและน้ำเย็นคือนอร์อะดรีนาลีนเป็นต้น ถ้อยคำดังกล่าวจึงไม่ได้ถูกต้องเสมอไป งานวิจัยที่ศึกษาสภาวะ “โทโทโนอุ” โดยตรงมีเพียงงานขนาดเล็กมากเท่านั้น แม้บางครั้งจะถูกพูดถึงในบริบทของการหวังผลต่อสุขภาพ แต่ ไม่สามารถสรุปได้ว่า “โทโทโนอุ” มีผลต่อสุขภาพทางการแพทย์ การสนุกกับมันในฐานะวัฒนธรรมจึงเหมาะสมกว่า

ลำดับทั่วไปและเกณฑ์คร่าว ๆ

พื้นฐานของซาวน่าแบบญี่ปุ่นคือทำลำดับ “ซาวน่า → อ่างน้ำเย็น → การพักรับลมกลางแจ้ง” ซ้ำหลายรอบ เกณฑ์คร่าว ๆ มีดังนี้ แต่จะแตกต่างกันมากตามประเภทของซาวน่า สภาพร่างกาย และความแตกต่างของแต่ละคน การไม่ฝืนตัวเองสำคัญกว่าการยึดเวลาตายตัว

ก่อนเข้าใช้ควรล้างตัว และดื่มน้ำก่อนและหลังแต่ละเซ็ต วิธีเข้าใช้แบบละเอียดดูได้ที่ วิธีเข้าซาวน่าสำหรับมือใหม่ ส่วนเคล็ดลับของการพักรับลมกลางแจ้งดูได้ที่ พักรับลมกลางแจ้งและพักให้ถึงโทโทโนอุ

ต่างจากแบบฟินแลนด์อย่างไร

ซาวน่าของญี่ปุ่นมีต้นกำเนิดจากฟินแลนด์ แต่วิธีเพลิดเพลินต่างกัน ในฟินแลนด์ หัวใจอยู่ที่การใช้เวลาในซาวน่าเอง ขณะที่ในญี่ปุ่น สถานที่ต่าง ๆ จัดพื้นที่อ่างน้ำเย็นและพื้นที่พักรับลมกลางแจ้งไว้อย่างครบครัน และให้ คุณค่าอย่างมากกับประสบการณ์การพักหลังซาวน่า ธรรมเนียมการใช้เวลาอย่างเงียบ ๆ ก็ฝังรากลึกเช่นกัน ดูการเปรียบเทียบแบบละเอียดได้ที่ ความต่างระหว่างซาวน่าแบบฟินแลนด์กับแบบญี่ปุ่น

เพื่อความปลอดภัยในการเพลิดเพลิน

ถ้าคิดถึง “โทโทโนอุ” มากเกินไป อาจฝืนอยู่ในซาวน่านานเกินไปหรือแช่อ่างน้ำเย็นแบบหักโหม จนกลับกลายเป็นอันตรายได้ง่าย ความต่างของร้อนเย็นเป็นภาระต่อหัวใจและความดันโลหิต สำนักงานกิจการผู้บริโภคของญี่ปุ่นจึงเตือนให้ระวังอุบัติเหตุจากการอบซาวน่าด้วย ควรยึดหลักพื้นฐานคือ แช่อ่างน้ำเย็นแต่สั้น ๆ ไม่ใช้ในวันที่ร่างกายไม่สบายหรือหลังดื่มแอลกอฮอล์ และไม่ลุกขึ้นยืนอย่างกะทันหัน ข้อมูลเรื่องผลต่อสุขภาพดูเพิ่มเติมได้ที่ ผลของซาวน่าต่อหัวใจและหลอดเลือด

คำถามที่พบบ่อย

“โทโทโนอุ” จะเกิดขึ้นเสมอไหม

ไม่เสมอไป บางคนลองกี่ครั้งก็ไม่รู้สึกอะไรเป็นพิเศษ ถ้าใช้ได้อย่างสบายและปลอดภัย ก็ถือเป็นประสบการณ์ที่เพียงพอแล้ว

จำเป็นต้องแช่อ่างน้ำเย็นไหม

ซาวน่าแบบญี่ปุ่นให้ความสำคัญกับอ่างน้ำเย็นก็จริง แต่มือใหม่ไม่จำเป็นต้องฝืนลงแช่ ความปลอดภัยมาก่อน จะลองแช่สั้น ๆ หรือข้ามไปเลยก็ได้

ยิ่งอยู่นานยิ่ง “โทโทโนอุ” ได้ดีขึ้นไหม

ไม่ใช่ การอดทนอยู่นานกลับให้ผลตรงข้ามและเป็นอันตราย ควรหยุดก่อนจะเริ่มรู้สึกทรมาน

“โทโทโนอุ” มีประโยชน์ต่อสุขภาพไหม

หลายคนรู้สึกผ่อนคลาย แต่ยังไม่มีการพิสูจน์ว่า “โทโทโนอุ” เองมีผลต่อสุขภาพทางการแพทย์ การสนุกกับมันในฐานะวัฒนธรรมจึงเหมาะสมกว่า

สรุป

“โทโทโนอุ” คือคำในวัฒนธรรมซาวน่าของญี่ปุ่นที่ใช้บอกความสบายซึ่งเกิดขึ้นหลังลำดับซาวน่า อ่างน้ำเย็น และการพักรับลมกลางแจ้ง คำนี้ไม่ใช่ศัพท์ทางการแพทย์ และกลไกของระบบประสาทอัตโนมัติที่มักถูกพูดถึงก็ยังอยู่ในขั้นสมมติฐาน หากไม่ทำให้ลึกลับเกินไป และเพลิดเพลินกับลำดับ “ซาวน่า → อ่างน้ำเย็น → การพักรับลมกลางแจ้ง” ในขอบเขตที่ไม่ฝืนตัวเอง ก็เป็นประสบการณ์ซาวน่าที่ดีพอแล้ว

แหล่งอ้างอิง

• นิฮงเคไซชิมบุน “โทโทโนอุ” คืออะไร
• รางวัลคำใหม่และคำฮิตแห่งปีของยูแคน (คำที่ได้รับการเสนอชื่อปี 2021)
• สำนักงานกิจการผู้บริโภคของญี่ปุ่น “ระวังอุบัติเหตุจากการอบซาวน่า”